Xəstəlik

Süd vəzinin xoşxassəli xəstəlikləri

Süd vəzində aşkarlanan dəyişikliklərin böyük hissəsi xoşxassəlidir. Bu o demək deyil ki, onlara baxmaq lazım deyil — əksinə, xoşxassəli olduğunu bilmək üçün müayinə lazımdır. Aşağıda ən çox rast gəlinən diaqnozlar, onların əlamətləri və hansı hallarda cərrahi müdaxilənin gündəmə gəldiyi izah olunur.

Fibroadenoma

Gənc qadınlarda ən çox rast gəlinən xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. Adətən hamar səthli, aydın sərhədli, barmaq altında sürüşən, ağrısız düyün kimi hiss olunur. Hormonal fona həssasdır: hamiləlik dövründə böyüyə, menopauzadan sonra kiçilə bilər.

Diaqnoz ultrasəs və lazım olduqda iynə biopsiyası ilə dəqiqləşdirilir. Kiçik, sabit ölçülü və tipik görünüşlü fibroadenomalar çox vaxt sadəcə müşahidə altına alınır. Cərrahi çıxarılma düyün böyüyürsə, 3 sm-dən iridirsə, ağrı və ya forma dəyişikliyi yaradırsa, biopsiya nəticəsi qeyri-müəyyəndirsə, yaxud xəstə narahatlığı davam edirsə müzakirə olunur.

Filloides (filloid) şiş

Nadir rast gəlinən, fibroadenomaya bənzəyən, lakin fərqli davranan törəmədir. Əsas xüsusiyyəti sürətli böyüməsidir — bir neçə ay ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə iriləşə bilər. Patoloji cəhətdən xoşxassəli, sərhəd (borderline) və bədxassəli variantları ayrılır.

Filloides şişdə müşahidə taktikası uyğun deyil: müalicə cərrahi çıxarılmadır və şişin ətrafında sağlam toxuma haşiyəsi qoyulması vacibdir, çünki qeyri-kafi haşiyə təkrarlanma riskini artırır. İynə biopsiyası bəzən fibroadenoma ilə filloidesi tam ayıra bilmir — buna görə sürətlə böyüyən hər düyün ayrıca qiymətləndirilir.

İntraduktal papilloma

Süd axarının daxilində inkişaf edən kiçik xoşxassəli törəmədir. Ən tipik əlaməti — əl ilə düyün hiss olunmadan gilədən kortəbii axıntı, xüsusilə qanlı və ya şəffaf-sarımtıl axıntıdır. Çox vaxt bir süd vəzində və bir axardan gəlir.

Qiymətləndirmədə ultrasəs, mammoqrafiya və lazım olduqda süd axarlarının görüntülənməsi istifadə olunur. Papilloma xoşxassəli sayılsa da, gilədən qanlı axıntının digər səbəbləri də ola bildiyi üçün adətən cərrahi çıxarılma və patoloji müayinə tövsiyə olunur: həm şikayət aradan qalxır, həm də diaqnoz təsdiqlənir.

Kista

Süd vəzində maye ilə dolu boşluqdur, 35–50 yaş arasında xüsusilə çox rast gəlinir. Aybaşı dövründən asılı olaraq ölçüsü və ağrılılığı dəyişə bilər. Ultrasəsdə kistalar sadə (tam maye, aydın sərhədli) və mürəkkəb (daxilində bərk komponent və ya arakəsmə olan) şəklində ayrılır.

Sadə kista müalicə tələb etmir; gərginlik və ağrı yaradırsa iynə ilə boşaldıla bilər. Mürəkkəb kistalar isə biopsiya və ya cərrahi çıxarılma tələb edə bilər, çünki bərk komponent ayrıca qiymətləndirilməlidir. Təkrar dolan və narahatlıq verən kistalarda cərrahi həll müzakirə olunur.

Süd vəzi absesi

İltihabın nəticəsində süd vəzi toxumasında irin toplanmasıdır. Ən çox südvermə dövründə (laktasion mastitin fəsadı kimi) yaranır, lakin südverməyən qadınlarda da rast gəlinir. Əlamətlər: qızartı, isti və ağrılı şişkinlik, hərarət, ümumi zəiflik.

Müalicə iltihabın mərhələsindən asılıdır — antibiotik, ultrasəs nəzarəti altında iynə ilə boşaltma və ya cərrahi drenaj. Təkrarlanan, çoxsaylı və ya antibiotikə cavab verməyən hallarda idiopatik qranulomatoz mastit ehtimalı yoxlanılır. Absesə bənzəyən, lakin sağalmayan ocaqlarda biopsiya vacibdir: iltihabi süd vəzi xərçəngi eyni cür görünə bilər.

Əlavə (aksesuar) süd vəzisi

Bəzi insanlarda döş qəfəsindən qasığa qədər uzanan “süd xətti” boyunca əlavə süd vəzi toxuması qalır — ən çox qoltuqaltında. Adətən yumşaq şişkinlik kimi hiss olunur, aybaşıdan əvvəl və hamiləlik dövründə böyüyür və ağrıya bilər.

Özlüyündə təhlükəli deyil, lakin normal süd vəzi toxuması olduğu üçün eyni xəstəliklər onda da inkişaf edə bilər — yəni əlavə vəzidə də düyün yarana bilər. Ağrı, davamlı şişkinlik, geyimdə narahatlıq və ya estetik səbəblərlə cərrahi çıxarılma mümkündür. Qoltuqaltındakı hər şişkinliyin əlavə süd vəzisi olmadığını unutmamaq lazımdır: limfa düyünü böyüməsi də oxşar görünür və ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Xoşxassəli və bədxassəli düyünü nə ayırır

Heç bir əlamət tək başına qəti nəticə vermir, lakin müayinədə diqqət yetirilən tipik fərqlər var:

• Xoşxassəli düyünlər üçün daha tipik: hamar səth, aydın sərhəd, barmaq altında hərəkət edən, yumşaq və ya elastik, çox vaxt ağrılı, aybaşı ilə ölçüsü dəyişən.
• Bədxassəli düyünlər üçün daha tipik: sərt, qeyri-müntəzəm sərhədli, toxumaya yapışmış və hərəkət etməyən, ağrısız, dəridə çəkilmə və ya “portağal qabığı” görünüşü ilə müşayiət olunan, qoltuqaltı limfa düyünü ilə birlikdə.

Bu fərqlər yalnız ilkin yönləndirmə üçündür. Yekun qərar görüntüləmə və lazım olduqda biopsiya nəticəsi ilə verilir — süd vəzi xərçəngi səhifəsində diaqnostika mərhələləri daha ətraflı izah olunub.

Müayinə yolu

1. Söhbət və fiziki müayinə

   Şikayətin nə vaxt başladığı, aybaşı ilə əlaqəsi, südvermə tarixçəsi, ailə anamnezi və qəbul etdiyiniz dərmanlar aydınlaşdırılır.

2. Görüntüləmə

   40 yaşa qədər əsasən ultrasəs, sonrakı yaşlarda mammoqrafiya ilə birlikdə. Elastoqrafiya bəzi hallarda əlavə məlumat verir; MRT seçilmiş hallarda istifadə olunur.

3. Biopsiya — lazım olduqda

   Şübhəli və ya qeyri-müəyyən tapıntılarda toxuma nümunəsi götürülür. Biopsiya çox vaxt məhz xərçəng olmadığını göstərmək üçün aparılır.

4. İzləmə və ya cərrahi qərar

   Tipik xoşxassəli tapıntılar müəyyən aralıqlarla təkrar ultrasəslə izlənilir. Cərrahi müdaxilə diaqnoz, ölçü, böyümə sürəti və şikayətlərə görə fərdi müzakirə olunur.

Ən çox verilən suallar

Yenilənib: 21 sentyabr 2026